{"id":526,"date":"2020-11-09T16:26:00","date_gmt":"2020-11-09T15:26:00","guid":{"rendered":"http:\/\/test.muzeum.dzialdowo.pl\/?p=526"},"modified":"2025-04-11T09:49:44","modified_gmt":"2025-04-11T07:49:44","slug":"historia-dzieje-dzialdowa-miasta-pogranicza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeum.dzialdowo.pl\/?p=526","title":{"rendered":"Historia: Dzieje Dzia\u0142dowa, Miasta Pogranicza"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
Historia:<\/h5>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\n
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
Dzieje Dzia\u0142dowa, Miasta Pogranicza<\/h5>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Preludium<\/h4>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
Historia miasta Dzia\u0142dowa jest niezwyk\u0142a. Dziejowy los przeznaczy\u0142 mu wyj\u0105tkowe miejsce, ulokowane tam, gdzie nieustannie przebiega\u0142a jaka\u015b granica, ale co jeszcze bardziej niezwyk\u0142e, przebiega\u0142a ona nawet wtedy, kiedy miasta jeszcze nie by\u0142o. Przez setki lat le\u017ca\u0142o ono na skraju r\u00f3\u017cnych organizm\u00f3w administracyjnych: Mazowsza, Kr\u00f3lestwa Polskiego czy Prus Wschodnich. Ze wzgl\u0119du na swoje strategiczne po\u0142o\u017cenie, Dzia\u0142dowo bez przeprowadzania plebiscytu – jako jedyne miasto mazurskie – zosta\u0142o w\u0142\u0105czone w granice odradzaj\u0105cej si\u0119 II Rzeczpospolitej.<\/div>
W mie\u015bcie nie brakowa\u0142o wizyt wybitnych jednostek: kr\u00f3l Polski W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o trzykrotnie zdobywa\u0142 dzia\u0142dowski zamek, ostatni wielki mistrz zakonu krzy\u017cackiego przed sekularyzacj\u0105 Albrecht Hohenzollern r\u00f3wnie\u017c trzykrotnie (w latach 1545, 1549 i 1553) zawita\u0142 do Dzia\u0142dowa ze swoj\u0105 \u015bwit\u0105. Podczas tych wizyt, go\u015bcinni mieszka\u0144cy naszego miasta nie posk\u0105pili 292 beczek piwa, 769 kur i kap\u0142on\u00f3w. Wreszcie, podczas potopu, kr\u00f3l szwedzki Karol Gustaw \u2013 opuszczaj\u0105c Polsk\u0119 \u2013 sp\u0119dzi\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 zimy 1655\/1656 r. w Dzia\u0142dowie, przyjmuj\u0105c tu poselstwa z Turcji, Anglii, Rosji i Siedmiogrodu.<\/div>
Opowiedzmy zatem kr\u00f3tko o fascynuj\u0105cej historii naszego miasta. Dlaczego kr\u00f3tko? Pow\u00f3d jest oczywisty, nie chcemy zdradza\u0107 zbyt wiele, pragniemy zach\u0119ci\u0107 wszystkich do odwiedzin Dzia\u0142dowa, a przede wszystkim do zobaczenia muzeum, kt\u00f3re w doskona\u0142y spos\u00f3b obrazuje jego nad wyraz ciekaw\u0105 histori\u0119.<\/div><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Pradzieje i czasy \u015bredniowieczne<\/h4>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
Zanim na przysz\u0142\u0105 Dzia\u0142dowszczyzn\u0119 przyby\u0142 Zakon Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, tereny te zamieszkiwa\u0142o plemi\u0119 pruskie zwane Sasinami. \u0179r\u00f3d\u0142a historyczne po raz pierwszy wspominaj\u0105 ziemi\u0119 sasi\u0144sk\u0105 w roku 1257, kiedy to ksi\u0105\u017c\u0119 Kujaw Kazimierz, zrzek\u0142 si\u0119 pretensji do niej na rzecz Zakonu. Sasini byli poganami, wyznawali naturalistyczn\u0105 religi\u0119 politeistyczn\u0105, czcili cia\u0142a niebieskie, zjawiska atmosferyczne, zwierz\u0119ta czy ro\u015bliny. Mieli wi\u0119c Krzy\u017cacy znakomity pretekst, by podbi\u0107 te tereny, a niewiernych nawr\u00f3ci\u0107 na chrze\u015bcija\u0144stwo. Udaje im si\u0119 to ostatecznie ok. 1299 r., natomiast siedem lat p\u00f3\u017aniej, wznosz\u0105 drewnian\u0105 stra\u017cnic\u0119 graniczn\u0105, oddzielaj\u0105c\u0105 rodz\u0105ce si\u0119 pa\u0144stwo krzy\u017cackie od Mazowsza.<\/div>
Stra\u017cnica stopniowo przeobra\u017ca si\u0119 w zamek, zbudowany na kwadracie o boku 46 m, osadnictwo post\u0119puje, intensyfikuje si\u0119 rozw\u00f3j gospodarczy i ekonomiczny, s\u0142owem: zaczyna rodzi\u0107 si\u0119 Dzia\u0142dowo. Wiek XIV okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 prze\u0142omowym dla miasta, w\u00f3wczas to 14 sierpnia 1344 r., wielki mistrz krzy\u017cacki Ludolf K\u00f6nig von Wattzau podpisuje akt lokacyjny, nast\u0119pnie w 1383 r. dzia\u0142dowski zamek zostaje podniesiony w randze z prokuratorskiego na w\u00f3jtowski. Dzia\u0142dowo podlega komturii ostr\u00f3dzkiej, a tamtejszy komtur \u2013 za\u0142o\u017cyciel Olsztynka \u2013 Gunther von Hohenstein nadaje miastu herb, wiod\u0105c\u0105 na nim rol\u0119 odgrywa \u015bw. Katarzyna Aleksandryjska. Warto doda\u0107, \u017ce Dzia\u0142dowo otrzyma\u0142o te\u017c drugi akt lokacyjny, wielki mistrz krzy\u017cacki Heinrich Dusemer von Arfberg podpisa\u0142 go 24 sierpnia 1349 r. Wiek XIV jest wa\u017cny dla miasta jeszcze z innych powod\u00f3w, w\u00f3wczas to powstaj\u0105 najwa\u017cniejsze budynki Dzia\u0142dowa istniej\u0105ce do dzi\u015b: zamek, ratusz i ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/div><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Wiek XVI<\/h4>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

10 kwietnia 1525 r., w Krakowie Albrecht Hohenzollern z\u0142o\u017cy\u0142 ho\u0142d lenny polskiemu kr\u00f3lowi Zygmuntowi Staremu. Hohenzollern przyj\u0105\u0142 jednocze\u015bnie wyznanie lutera\u0144skie przekszta\u0142caj\u0105c zakonne pa\u0144stwo krzy\u017cackie w \u015bwieckie Prusy Ksi\u0105\u017c\u0119ce. W ich sk\u0142ad wesz\u0142o w\u0142a\u015bnie Dzia\u0142dowo, ulokowane przy granicy z Kr\u00f3lestwem Polskim. Szesnaste stulecie by\u0142o dla naszego miasta okresem wzgl\u0119dnego spokoju, \u017cy\u0142o si\u0119 w miar\u0119 dostatnie. W Dzia\u0142dowie, po sekularyzacji Prus, zmieni\u0142 si\u0119 ustr\u00f3j administracyjny oraz stosunki wyznaniowe. Miasto przesta\u0142o by\u0107 w\u00f3jtostwem, a sta\u0142o si\u0119 kapitanatem, na zamku urz\u0105d sprawowa\u0142 przedstawiciel ksi\u0119cia czyli starosta. W ca\u0142ych Prusach uznano wiar\u0119 protestanck\u0105, jako wy\u0142\u0105czn\u0105 i powszechnie obowi\u0105zuj\u0105c\u0105. Wzgl\u0119dny spok\u00f3j tego okresu zak\u0142\u00f3ci\u0142y dwa wydarzenia: w 1549 roku wybuch\u0142a epidemia d\u017cumy, natomiast rok p\u00f3\u017aniej, miasto dotkn\u0105\u0142 powa\u017cny po\u017car, pustosz\u0105cy znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 budynk\u00f3w.<\/p><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Wiek XVII i XVIII<\/h4>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
Kolejne stulecie nie by\u0142o ju\u017c tak \u0142askawe, jak poprzednie. Miasto dotkn\u0119\u0142y dzia\u0142ania wojenne, zw\u0142aszcza ze Szwedami. Mimo, \u017ce w pierwszym okresie wojen szwedzkich Dzia\u0142dowo nie zosta\u0142o zniszczone, mieszka\u0144cy musieli jednak p\u0142aci\u0107 rekwizycje na rzec obcych wojsk. Niestety w roku 1657 \u2013 podczas ucieczki Szwed\u00f3w z Polski \u2013 do Dzia\u0142dowa przybyli Tatarzy, kt\u00f3rzy spalili i spl\u0105drowali miasto.<\/div>
Wydarzenia, kt\u00f3re z pewno\u015bci\u0105 najbardziej utkwi\u0142y w pami\u0119ci mieszka\u0144com Dzia\u0142dowa z okresu XVIII wieku, to dwa wielkie po\u017cary. Zniszczy\u0142y one doszcz\u0119tnie wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 miasta, a wielu ludzi pozbawi\u0142y dobytku i dachu nad g\u0142ow\u0105. Pierwszy z nich mia\u0142 miejsce 13 wrze\u015bnia 1733 r., w\u00f3wczas to tkacz o nazwisku Kulicka, udaje si\u0119 wraz z \u017con\u0105 do ko\u015bcio\u0142a, a w jego domu wybucha po\u017car, kt\u00f3ry przenosi si\u0119 niemal na ca\u0142e miasto. Pozostaje tylko zamek z zabudowaniami przedzamcza oraz kilka stod\u00f3\u0142 poza miastem. Drugi wielki po\u017car wybuch\u0142 11 lipca 1794 r. o dziewi\u0105tej rano w jednej ze stod\u00f3\u0142. Panuj\u0105ce w\u00f3wczas upa\u0142y i susza, spowodowa\u0142y, \u017ce ogie\u0144 bardzo szybko rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 na inne budynki i ogarn\u0105\u0142 ca\u0142e miasto. Dzia\u0142dowo sp\u0142on\u0119\u0142o dos\u0142ownie w trzy godziny, mieszka\u0144cy nie zd\u0105\u017cyli uratowa\u0107 swego dobytku. Oto jak relacjonowa\u0142 skutki po\u017caru Fritz Gause: \u201eBieda panowa\u0142a straszna. Mieszczanie, o ile nie opu\u015bcili miasta, mieszkali w chatach, pobudowanych z gruzu pozosta\u0142ego po po\u017carze. Drewno i materia\u0142y budowlane osi\u0105gn\u0119\u0142y horrendalnie wysokie ceny. Do tego zagra\u017ca\u0142 g\u0142\u00f3d, gdy\u017c rok ten przyni\u00f3s\u0142 marne zbiory\u201d.<\/div><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Wiek XIX<\/h4>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

W 1806 r., Dzia\u0142dowo bez wi\u0119kszych problem\u00f3w pad\u0142o \u0142upem wojsk napoleo\u0144skich. Doskona\u0142y strateg, zaufany marsza\u0142ek samego Napoleona, Michel Ney nalega by Francuzi przeprowadzili szturm od strony Kisin i Kurek, manewr ten powoduje, \u017ce pruska obrona miasta zostaje obr\u00f3cona w perzyn\u0119. 24 czerwca 1812 r., podczas wyprawy Napoleona na Rosj\u0119, przez Dzia\u0142dowo przesz\u0142o oko\u0142o 16 tysi\u0119cy francuskich \u017co\u0142nierzy. Wyg\u0142odnia\u0142e wojsko \u017cywi\u0142o si\u0119 niemal\u017ce wszystkim: zjadano traw\u0119, koszono zielone jeszcze \u017cyto, zdejmowano nawet strzechy. Podczas odwrotu, francuskie wojska znowu pojawi\u0142y si\u0119 w Dzia\u0142dowie: \u201eW grudniu szli pojedynczy Francuzi i oddzia\u0142y wojska \u2013 pisa\u0142 Gause – p\u00f3\u0142nadzy z odmro\u017conymi r\u0119kami i stopami, chwiej\u0105c si\u0119 na nogach. Wygl\u0105dali jak najn\u0119dzniejsi \u017cebracy. Wielu pad\u0142o tu i zmar\u0142o od mrozu i n\u0119dzy\u201d. Mimo, \u017ce powstania: ko\u015bciuszkowskie, listopadowe i styczniowe odbi\u0142y si\u0119 w naszym mie\u015bcie szerokim echem, nie przeszkodzi\u0142o to jednak Niemcom w nasileniu procesu germanizacyjnego. Dzia\u0142dowo zapami\u0119ta wiek XIX jako ten, w kt\u00f3rym zlikwidowano j\u0119zyk polski z wszelkiej administracji.<\/p><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Wiek XX<\/h4>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
Mo\u017cna rzec do\u015b\u0107 trywialnie, ale prawdziwie, \u017ce wiek XX by\u0142 dla Dzia\u0142dowa s\u0142odko-gorzki. S\u0142odki, poniewa\u017c Polska po ponad stu latach zabor\u00f3w odzyska\u0142a w ko\u0144cu niepodleg\u0142o\u015b\u0107, a Dzia\u0142dowo wesz\u0142o w konstelacj\u0119 miast odradzaj\u0105cej si\u0119 II Rzeczpospolitej. Gorzki, poniewa\u017c \u2013 wskutek dw\u00f3ch wojen \u015bwiatowych \u2013 nasze miasto do\u015bwiadczy\u0142o niesamowitych zniszcze\u0144, prze\u015bladowa\u0144 i mord\u00f3w ludno\u015bci cywilnej. Ale po kolei.<\/div>
Wielka wojna bardzo mocno zaznaczy\u0142a swe pi\u0119tno w mie\u015bcie, ju\u017c 22 sierpnia 1914 roku Rosjanie zdobywaj\u0105 Dzia\u0142dowo. W kolejnych tygodniach miasto funkcjonuje jak w kalejdoskopie, przechodzi z r\u0105k niemieckich w rosyjskie i odwrotnie. Ma to op\u0142akane dla niego skutki, zniszczenia post\u0119puj\u0105, a roszady wojenne sprawiaj\u0105, \u017ce prawie doszcz\u0119tnie zniszczony zostaje ewangelicki ko\u015bci\u00f3\u0142, odnowiony dopiero w okresie mi\u0119dzywojennym. Miasto do\u015bwiadcza po\u017cogi wojennej w pierwszych jej dw\u00f3ch latach, jeszcze w 1915 – wskutek intensywnych bombardowa\u0144 – p\u0142onie dzia\u0142dowski dworzec kolejowy, ale potem sytuacja powoli si\u0119 stabilizuje. W Europie dzia\u0142ania wojenne nie przestaj\u0105 s\u0142abn\u0105\u0107, na frontach trup \u015bciele si\u0119 g\u0119sto, w Dzia\u0142dowie natomiast, do roku 1917 udaje si\u0119 odbudowa\u0107 127 domostw.<\/div>
Wreszcie po zako\u0144czeniu wojny, na mocy traktatu wersalskiego z 28 czerwca 1919 roku, nasze miasto, bez przeprowadzania plebiscytu, zostaje w\u0142\u0105czone w obr\u0119b II Rzeczpospolitej. Po utworzeniu nowego porz\u0105dku geopolitycznego, dziejowy los ponownie wyznacza miastu przygraniczne po\u0142o\u017cenie, tym razem nie daleko Prus Wschodnich, w kt\u00f3rych w\u0142adz\u0119 od 30 stycznia 1933 sprawowa\u0142 b\u0119dzie Adolf Hitler.<\/div>
Geograficzne po\u0142o\u017cenie Dzia\u0142dowa sprawia, \u017ce zostaje ono zaj\u0119te przez wojska niemieckie ju\u017c 2 wrze\u015bnia 1939 r. Utworzone kilka dni p\u00f3\u017aniej gestapo w bestialski spos\u00f3b obchodzi si\u0119 z mieszka\u0144cami naszego miasta. Pierwsze zbiorowe egzekucje przeprowadzane s\u0105 w dawnej willi Jana Wyrwicza, pomordowanych wywozi si\u0119 o \u015bwicie do komornickiego lasu i tam grzebie w zbiorowych mogi\u0142ach. Po zako\u0144czeniu kampanii wrze\u015bniowej, Wermacht organizuje ob\u00f3z w koszarowych budynkach, zajmowanych wcze\u015bniej przez III Batalion 32 pu\u0142ku piechoty. Pocz\u0105tkowo ma on charakter obozu jenieckiego, do kt\u00f3rego kieruje si\u0119 dzielnych obro\u0144c\u00f3w twierdzy Modlin. Niemcy chc\u0105 jednak przede wszystkim wymordowa\u0107 polsk\u0105 inteligencj\u0119, organizuj\u0105 zatem ob\u00f3z przej\u015bciowy, do kt\u00f3rego trafiaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie: duchowie\u0144stwo, nauczyciele i urz\u0119dnicy. Noc z 17 na 18 stycznia 1945 r. znamionuje nadej\u015bcie nowych czas\u00f3w i porz\u0105dk\u00f3w, do Dzia\u0142dowa wkracza Armia Czerwona. Ob\u00f3z zostaje przekszta\u0142cony w Nakazowo-Rozdzielczy Ob\u00f3z NKWD i funkcjonuje a\u017c do pa\u017adziernika 1945 r. Warto odnotowa\u0107 jeszcze, \u017ce w okresie mi\u0119dzywojennym, Emilia Sukertowa-Biedrawina wraz z m\u0119\u017cem, otworzy\u0142a w Dzia\u0142dowie bogato wyposa\u017cone, Muzeum Mazurskie.<\/div><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107<\/h4>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
25 listopada 1997 r. na \u00f3wczesnych obrze\u017cach Dzia\u0142dowa odbywa si\u0119 pierwsza msza \u2013 ci\u0105gle jeszcze budowanego \u2013 trzeciego ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Dzia\u0142dowie, jego patronk\u0105 staje si\u0119 \u015bw. Katarzyna Aleksandryjska. Przypomnijmy, \u017ce pierwszy budynek sakralny w naszym mie\u015bcie to aktualny ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki Podwy\u017cszenia Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego, wznoszony ju\u017c w XIV wieku. Natomiast 17 sierpnia 1862 r., konsekrowany jest ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki pod wezwaniem \u015bw. Wojciecha.<\/div>\n
13 sierpnia 2013 ma miejsce kolejne donios\u0142e wydarzenie, w\u00f3wczas to wielki mistrz krzy\u017cacki Bruno Platter w symboliczny spos\u00f3b przecina wst\u0119g\u0119 i otwiera nowoczesne Interaktywne Muzeum Pa\u0144stwa Krzy\u017cackiego w Dzia\u0142dowie, znajduj\u0105ce si\u0119 w budynku ratuszowym. Ekspozycja ta zosta\u0142a zlikwidowana wraz z ko\u0144cem 2024 r.<\/div>\n
Ko\u0144cz\u0105c czasy wsp\u00f3\u0142czesne, musimy wspomnie\u0107 o innym wa\u017cnym wydarzeniu: 7 wrze\u015bnia 2018 r. w r\u0119ce mieszka\u0144c\u00f3w Dzia\u0142dowa zostaje oddana gotycka cz\u0119\u015b\u0107 pokrzy\u017cackiego zamku. Po tylu latach popadania w ruin\u0119, dawna warownia \u2013 wizyt\u00f3wka miasta \u2013 wreszcie o\u017cy\u0142a. Budynek wykorzystano w celu utworzenia Muzeum Pogranicza w Dzia\u0142dowie, kt\u00f3re w znakomity spos\u00f3b prezentuje histori\u0119 naszego miasta.<\/div><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Etymologia nazwy miasta i jego herb<\/h4>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
Znaczenie nazwy miasta Dzia\u0142dowa, nigdy nie zosta\u0142o wyja\u015bnione ostatecznie. Pocz\u0105tkowo okre\u015blano je mianem Soldau, prawdopodobnie od starej, pruskiej osady. By\u0107 mo\u017ce nazwa pochodzi od pruskiego terminu \u201esoalis\u201d, t\u0142umaczonego jako \u201etrawa\u201d czy \u201ezielsko\u201d. Hipoteza ta jest do\u015b\u0107 zasadna, poniewa\u017c miasto lokowano 14 sierpnia, czyli w przeddzie\u0144 \u015bwi\u0119ta Matki Boskiej Zielnej. Emilia Sukertowa-Biedrawina \u2013 powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na historyka Wilhelma Oberm\u0171llera \u2013 przytacza kolejn\u0105 ciekaw\u0105 perspektyw\u0119 etymologiczn\u0105. Nazwa \u201eDzia\u0142dowo\u201d mia\u0142aby pochodzi\u0107 z j\u0119zyka celtyckiego: \u201eSol\u201d lub \u201eDzial\u201d wywodzi si\u0119 z terminu \u201esuail\u201d, co t\u0142umaczymy jako \u201ema\u0142y\u201d. Natomiast s\u0142owa \u201edau\u201d czy \u201ed\u00f3w\u201d odnosz\u0105 si\u0119 do wyrazu \u201edae\u201d czyli \u201edom\u201d. W po\u0142\u0105czeniu otrzymujemy zatem \u201ema\u0142y dom\u201d.<\/div>
W gotyckim portalu dzia\u0142dowskiego herbu, znajduje si\u0119 patronka miasta \u015bw. Katarzyna Aleksandryjska. W prawej r\u0119ce \u2013 skierowanej ku g\u00f3rze \u2013 trzyma ona fragment ko\u0142a tortur, natomiast w lewej, opuszczonej w d\u00f3\u0142, dzier\u017cy miecz. Po obu stronach \u015bwi\u0119tej, umieszczone s\u0105 tarcze w bia\u0142o czerwon\u0105 szachownic\u0119, herb rodu Guntera von Hohenstein.<\/div><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Epilog<\/h4>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
Po likwidacji Prus Wschodnich Dzia\u0142dowo nie le\u017cy ju\u017c na pograniczu. Jednak dziejowy los znowu wyznaczy\u0142 mu wyj\u0105tkowe miejsce. Kto\u015b zapyta: jakie tym razem? Otw\u00f3rzmy zatem map\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnej Polski i przeanalizujmy j\u0105 dok\u0142adnie, a potem spr\u00f3bujmy zlokalizowa\u0107 jej serce, palec nasz zawsze zatrzyma si\u0119 nieopodal Dzia\u0142dowa.<\/div><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t

Bibliografia:<\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
    \n \t
  • Gause F., Dzieje okr\u0119gu i miasta Dzia\u0142dowa, prze\u0142. M. Szyma\u0144ska-Jasi\u0144ska, Dzia\u0142dowo 2015.<\/li>
    \n \t
  • Mogilnicki Z., 660 lat Dzia\u0142dowa. Cztery lata po urodzinach miasta, Dzia\u0142dowo 2008.<\/li>
    \n \t
  • Po Dzia\u0142dowie przewodnik niezwyk\u0142y, pod red. M. A. Odachowskiego, Dzia\u0142dowo 2016<\/li>\n<\/ul><\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t\t\t
    \n\t\t\t\t\t\t\t
    \n\t\t\t\t\t\t
    \n\t\t\t\t
    \n\t\t\t

    Opracowanie:<\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t\t\t\t
    \n\t\t\t

    dr Rados\u0142aw Wi\u015bniewski<\/h2>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Historia: Dzieje Dzia\u0142dowa, Miasta Pogranicza Preludium Historia miasta Dzia\u0142dowa jest niezwyk\u0142a. Dziejowy los przeznaczy\u0142 mu wyj\u0105tkowe miejsce, ulokowane tam, gdzie nieustannie przebiega\u0142a jaka\u015b granica, ale co jeszcze bardziej niezwyk\u0142e, przebiega\u0142a ona nawet wtedy, kiedy miasta jeszcze nie by\u0142o. Przez setki lat le\u017ca\u0142o ono na skraju r\u00f3\u017cnych organizm\u00f3w administracyjnych: Mazowsza, Kr\u00f3lestwa Polskiego czy Prus Wschodnich. Ze […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"elementor_header_footer","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[],"featured_image_src":null,"featured_image_src_square":null,"author_info":{"display_name":"Pogranicze_muzeum_admin","author_link":"https:\/\/muzeum.dzialdowo.pl\/?author=1"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeum.dzialdowo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/526"}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeum.dzialdowo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeum.dzialdowo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.dzialdowo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.dzialdowo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=526"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/muzeum.dzialdowo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/526\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2688,"href":"https:\/\/muzeum.dzialdowo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/526\/revisions\/2688"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeum.dzialdowo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=526"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.dzialdowo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=526"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.dzialdowo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=526"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}